Sözü Tartma Usulü

İnternet ortamında gezerken hoşunuza gitmeyen cümlelerle karşılaşıyor musunuz? Şahsen ben karşılaşıyorum. Daha geçen gün Twitter’da dolaşırken timeline’ıma düşen ve Aliya İzzetbegoviç’e nispet edilen şöyle bir söze denk geldim: “Eğer sosyalizm yalansa, o zaman İslâm da tam hakikat değildir.” 

Yukarıdaki cümleyi ilk okuduğumda tuhaf geldi. “Belki de sorun bendedir” diyerek; “Dur bir daha okuyayım şu cümleyi” diye düşündüm ve bir kez daha okudum. Yine tuhaf geldi. O halde sorun bende değildi. Peki ne yapmalıydım? “Ne saçma bir söz!” diyerek hemen reddetmeli miydim yoksa Aliya’nın ne demek istediğini anlamaya mı çalışmalı mıydım? Ben anlamaya çalışmayı tercih ettim.

Okuduğunuzda size tuhaf ve hatta saçma gelen bir cümleyi tartarken bence yapmanız gereken 3 şey vardır:

1. Sözün gerçekten sabit olup olmadığını tespit etmek: Sözü tartmanın ilk ve en önemli aşamasıdır. Anlamakta güçlük çektiğiniz bir cümle üzerinde düşünmeye başlamadan önce o sözün gerçekten de sahibi olduğu söylenen o kişiden sâdır olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Eğer ki o kişiden öyle bir söz sâbit değilse üzerinde durup düşünmek zaman kaybından başka bir şey değildir. Doğmamış çocuğa don biçilmez.

2. Sözü bağlamından koparmadan değerlendirmek: Sözün gerçekten sâbit olduğunu tespit ettik. Şimdi ne yapacağız?  Yapmamız gereken ilk şey sözü bağlamına uygun bir şekilde ele almak. O kişi öyle bir söz söylemiş olabilir; ancak hele bir sor niye söylemiş. Nerede söylemiş, ne zaman söylemiş, kime söylemiş? Bu soruların cevabını vermeden sözü doğru bir şekilde anlamak neredeyse imkânsız.

3. Sözün farklı anlamaya müsait olup olmadığına bakmak: Bir sözün kesinlikle yanlış olduğunu düşünebilir ve haklılığınızı hararetle savunabilirsiniz; ancak bunu yapmadan önce kendinize şu soruyu sormayı ihmal etmeyin: “Bu sözü ben bu şekilde anladım; ama başka türlü anlamak mümkün mü?” Eğer başka türlü anlamak mümkünse hüküm vermede acele etmemek her zaman iyidir.

Selâm olsun sözü hakkâniyetle tartanlara…

Paylaş:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir