Osmanlı Döneminde Maymunlar İdam Edildi Mi?

9 Temmuz 2000 tarihli “Eskiden maymunları bile idam ederdik” başlıklı yazısında Murat Bardakçı şöyle diyor: “Bir zamanlar değil sadece insanları, maymunları bile idam ettiğimizi, dul kadınlarla fuhuşa girişmeleri ihtimaline karşı binlerce şempanzeyi ipe çektiğimizi hatırlatayım dedim.”

Murat Bardakçı, Osmanlı’da maymunların idam edildiği iddiasını Reşad Ekrem Koçu’nun “Tarihimizde Garip Vakalar” adlı eserine dayandırıyor. Kitapta hâdise şöyle geçiyor:

Eski yelken ve kürek devri gemiciliğinde, her gemide birkaç tane talimli maymun bulunurdu. Bunlar, açık denizde gemilerin direklerinin ta tepesine tırmanarak korsan gözcülüğü yaparlardı. Gayet keskin olan gözleriyle ufukta bir gemi gördükleri zaman bağırarak haber verirler, gemiciler de bir korsan cengine hazır bulunurlardı. İstanbul’un yelken, halat, makara, kürek, zift, varil, lenger, özetle bütün gemi teçhizat ve levazımının satıldığı yer, Galata’da, iki köprü başı arasındaki sahaydı. Gazi Köprüsü başında Sokullu Mehmetpaşa Camii (Azapkapısı Camii) civarında da bir sıra maymuncu dükkanları vardı. Tersane gemileri ve sair tüccar gemileri için talimli maymunlar burada satılırdı. Sultan Üçüncü Murad’ın hocası Abdülkerim Efendi gayet mutaassıp, asabi, her aklına geleni yapan, padişah üzerindeki nüfuzuna dayanarak hiç kimseden korkmayan bir adamdı. Güzel konuşur, camilerde vaaz ettiği zaman dinleyicileri kendisine meftun ederdi. Bir gün, hoca efendi bir kitapta, “Maymun fuhşa alet olur” diye bir bend okumuş, asabiyetinden ateş kesilmişti. Hemen arkasına binlerce insan toplayarak Azapkapısı çarşısına gitmiş, maymuncu dükkanlarını basmış, ne kadar maymun varsa yakalatıp biçare hayvanları oradaki ağaçlara astırarak idam ettirmişti. Halk da pek haklı olarak bu mutaassıp hocaya “Maymunkeş” lakabını takmıştı.

Dizilerden tarih öğrenmek sıradan bir vatandaş için belki bir nebze normal karşılanabilir; ancak Murat Bardakçı gibi tecrübeli bir ismin “Eskiden maymunları bile idam ederdik” derken tek referansının Reşad Ekrem Koçu’nun adı geçen kitabı olması inanılır gibi değil. Üstelik Reşad Ekrem Koçu maymunlarla ilgili iddiasını dillendirirken hiçbir esere atıf yapmıyor. Kaynağı belirtilmeyen bir mâlumata “sahih ve güvenililir bir bilgi” gözüyle bakmak elbette mümkün değil. Murat Bardakçı da zaten bunları bilmeyen biri değil. Belgeye dayanmadan böyle bir iddiayı böylesine cesur bir şekilde gündeme getirmenin doğru olmadığını düşünüyorum.

Reşad Ekrem Koçu ile alakalı Ekrem Buğra Ekinci’nin şu kısa tespitini nakletmekte fayda görüyorum: “Reşad Ekrem Koçu, popüler tarih yazan bir gazetecidir. Her söylediği itimada şayan değildir.”

Paylaş:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir